Amortisman Nedir, Nasıl Hesaplanır? Normal ve Azalan Yöntem

İşletmelerin satın aldığı makine, araç, bilgisayar gibi uzun ömürlü varlıklar zamanla yıpranır ve değer kaybeder. Amortisman, bu değer kaybını muhasebeleştirme ve gidere dönüştürme yöntemidir. İşletme sahipleri ve muhasebeyle ilgilenenler için amortismanı anlamak önemlidir.

Amortisman neden var?

Bir işletme, birkaç yıl kullanacağı bir makineyi satın aldığında, bunun maliyetini tek bir yılın gideri olarak yazmak gerçekçi değildir — çünkü makine yıllarca hizmet verir. Amortisman, varlığın maliyetini faydalı ömrüne yayarak her yıl bir kısmını gider olarak muhasebeleştirmeyi sağlar. Böylece varlığın maliyeti, kullanıldığı yıllara adil biçimde dağıtılır. Her varlık türünün, vergi mevzuatında belirlenmiş bir faydalı ömrü ve amortisman oranı vardır.

İki temel yöntem

Amortisman iki ana yöntemle hesaplanır. Normal (eşit) amortisman yönteminde, varlığın değeri faydalı ömrüne bölünür ve her yıl eşit tutar giderleştirilir — 5 yıl ömürlü bir varlığın her yıl değerinin beşte biri amortize edilir. Azalan bakiye yönteminde ise her yıl, varlığın o ana kadar amortize edilmemiş kalan değerinin sabit bir yüzdesi ayrılır; bu yöntemde ilk yıllarda amortisman yüksek, sonraki yıllarda düşük olur. Azalan yöntem, varlığın en çok ilk yıllarda değer kaybettiği durumlar için uygundur.

Vergi ve karar etkisi

Amortisman, işletmenin vergiye tabi kazancını azaltan bir giderdir: her yıl ayrılan amortisman tutarı, o yılın karından düşülür ve ödenecek vergiyi azaltır. Bu yüzden hangi amortisman yönteminin seçileceği, işletmenin vergi planlaması açısından önemlidir — azalan bakiye yöntemi ilk yıllarda daha fazla gider yazdırarak vergiyi öne çeker. Bir yatırım kararı verirken, varlığın amortisman yoluyla yıllara yayılacak maliyetini ve vergi etkisini hesaplamak, gerçek maliyeti görmenin bir parçasıdır.