Yasal Faiz ve Temerrüt Faizi Nedir? Nasıl Hesaplanır?

Birinden alacağınız var ve ödeme gecikti — bu gecikme için faiz talep edebilir misiniz? Edebilirsiniz, ama hangi faizi ne kadar isteyeceğiniz hukuki kurallara bağlıdır. Bu yazıda yasal faiz ve temerrüt faizi kavramlarını, aralarındaki farkı açıklıyoruz.

Yasal (kanuni) faiz nedir?

Taraflar bir borç ilişkisinde faiz oranı kararlaştırmamışsa, kanunun öngördüğü oran devreye girer; buna yasal faiz veya kanuni faiz denir. Örneğin bir sözleşmede "gecikme halinde faiz uygulanır" denmiş ama oran belirtilmemişse, yasal faiz oranı uygulanır. Bu oran kanunla ve dönemsel olarak belirlenir, zaman içinde değişir.

Temerrüt faizi nedir?

Borçlu, borcunu vadesinde ödemediğinde "temerrüde düşer" ve bu andan itibaren alacaklıya temerrüt faizi ödemek zorunda kalır. Temerrüt faizi, gecikmenin bir cezası ve alacaklının parasından mahrum kalmasının telafisidir. Sözleşmede ayrıca bir oran belirlenmemişse, yasal temerrüt faizi oranı uygulanır.

Ticari ve adi iş ayrımı

Faiz oranı, işin niteliğine göre değişir. İki taraf da tacir değilse veya iş ticari nitelikte değilse adi iş sayılır ve kanuni faiz oranı uygulanır. İş ticari nitelikteyse (örneğin iki şirket arasındaki alım-satım), genellikle daha yüksek olan avans faizi oranı geçerli olur. Bu ayrım, alacağınıza uygulanacak faiz tutarını önemli ölçüde değiştirebilir.

Nasıl hesaplanır?

Faiz, anapara (alacak tutarı) üzerinden, yıllık orana ve geçen gün sayısına orantılı olarak hesaplanır: Faiz = Anapara × (Yıllık Oran ÷ 100) × (Gün ÷ 365). Faiz oranları Merkez Bankası ve ilgili mevzuatla dönemsel değiştiği için, hesaplamada ilgili döneme ait güncel oranı kullanmak gerekir. Yukarıdaki hesaplama aracıyla alacağınıza, orana ve gecikme süresine göre işleyen faizi görebilirsiniz; ancak hukuki takip için bir avukata danışmanız önerilir.