Beyinde 50 ile 75 yaş arasında toplu bir dönüşüm saptandı

Science dergisinde 15 Eylül 2026'da yayımlanan çalışma, insan beyninde 50 ile 75 yaşları arasında gerçekleşen ve şimdiye kadar bu netlikte tanımlanmamış bir dönüşümü ortaya koydu. New York Genome Center öncülüğünde, Columbia Üniversitesi, UC San Diego ve California Üniversitesi Irvine ile birlikte yürütülen araştırmada, öğrenme ve hafızanın merkezi olan hipokampüs bölgesindeki tek tek hücrelerde gen düzenlenmesi ve genomun üç boyutlu yapısı incelendi. Araştırmacılar bu yaş aralığında beynin kendi bağışıklık hücreleri olan mikroglianın sayısında keskin bir düşüş saptadı. Mikroglia beyinde temizlik görevi yapıyor, ölü hücre artıklarını ve biriken zararlı proteinleri ortadan kaldırıyor. Bu hücrelerin yerini iltihabi özellik taşıyan hücreler almaya başlıyor. Ekip ayrıca kan beyin bariyerinin zayıfladığını ve bariyeri oluşturan hücre topluluklarının azaldığını gösterdi. Buna paralel olarak farklı beyin hücre tiplerinde genomun üç boyutlu organizasyonu bozuluyor. Genomun üç boyutlu yapısı, hangi genin ne zaman ve ne kadar çalışacağını belirleyen bir düzenleme katmanı. Bu yapı bozulduğunda hücreler doğru genleri doğru anda açıp kapatamıyor. Araştırmacıların vurguladığı en önemli nokta, bu değişikliklerin yavaş ve düzenli bir yıpranma şeklinde ilerlememesi. Bulgular, belirli bir yaş aralığında birbirine bağlı ve eşzamanlı bir geçiş yaşandığını işaret ediyor. Ekipten yapılan açıklamada, temizlik görevini yerine getiremeyen hücreler nedeniyle biriken zararlı maddelerin iltihabi süreçleri tetikleyebildiği ve bu süreçlerin sinir hücresi kaybıyla ilişkilendirildiği belirtiliyor. Çalışma ölüm sonrası bağışlanmış beyin dokularından elde edilen verilere dayanıyor, dolayısıyla canlı bir kişide bu geçişin ne zaman başladığını ölçmeye yarayan bir test henüz yok. Yine de bulgu, Alzheimer ve diğer nörodejeneratif hastalıkların neden ileri yaşta yoğunlaştığına dair bir açıklama sunuyor. Araştırmacılar, koruyucu girişimlerin belirti ortaya çıktıktan sonra değil, bu geçiş penceresi içinde denenmesinin daha anlamlı olabileceğini öne sürüyor. Bir sonraki adım, bu değişiklikleri kanda veya beyin omurilik sıvısında izlenebilir belirteçlerle eşleştirmek.